NLP varsayımları, nörolinguistik programlamanın üzerine inşa edildiği,
hayatı ve iletişimi kolaylaştıran esnek inançlar sistemidir.
Tüm NLP teknikleri ve modelleri bu temel ilkelerden güç alır.
NLP, tüm metodolojik kavramlar gibi belirli ön kabuller veya varsayımlar üzerine kuruludur. NLP uygulayıcıları bu varsayımları mutlak ve evrensel doğrular oldukları için değil, kişisel ve profesyonel süreçlerde son derece faydalı ve işlevsel buldukları için kullanırlar. Bu ilkelerin tamamı, bireyin içsel dünyasında daha fazla seçme özgürlüğü kazanması ve kısıtlamalarını azaltması hedefine hizmet eden kişisel bir tutumun parçasıdır.
Kurumsal hayattan ikili ilişkilere kadar herhangi bir çatışma anında, bu varsayımları birer "farklı perspektif gözlüğü" gibi takarak duruma yeniden bakmak, çözümsüz gibi görünen sorunların hızla çözülmesini sağlar. Uluslararası geçerliliği olan ve en çok kabul gören temel NLP varsayımları şunlardır:
Eğitimimiz, kültürümüz ve geçmiş deneyimlerimiz doğrultusunda hepimiz dünyayı algılamak için kendimize özgü zihinsel "haritalar" yaratırız. Ancak bu zihinsel algıların hiçbiri dünyanın (gerçekliğin) tam ve kusursuz bir kopyası değildir. İnsanlar, doğrudan gerçekliğin kendisine değil, kendi zihinlerinde oluşturdukları bu gerçeklik haritalarına tepki verirler.
Metafor: Bir restoranın menüsü (harita), yemeğin (arazi) kendisi değildir. Menüdeki "Acılı Kebap" yazısı dilinizi yakmaz; o sadece yemeğin bir temsilidir.
Uygulama: İki insanın aynı olaya tamamen farklı tepkiler vermesinin nedeni budur. İletişimde bir sorun yaşıyorsanız, karşınızdaki kişinin zihinsel haritasında o konunun nasıl konumlandığını anlamaya çalışmak çözümün ilk adımıdır.
İnsanlar, bir karar verirken her zaman o anki zihinsel durumlarının ve algılarının (dünya modellerinin) onlara sunduğu en iyi ve en mantıklı seçeneği seçerler. Bize "mantıksız" veya "kötü niyetli" görünen bir davranış bile, o kişinin kendi sınırlı haritası içinde ihtiyaçlarını karşılamak için bulabildiği tek ve en iyi yol olabilir.
Örnek: Agresif bir tepki veren kişi aslında "kötü" biri olmayabilir; sadece o anki stresli zihin durumunda kendini korumak için bulabildiği en iyi (ve belki de tek) savunma mekanizması budur. NLP, insanlara aynı amaca hizmet edecek daha yapıcı ve yeni seçenekler sunmayı hedefler.
Siz ne söylerseniz söyleyin, iletişiminizin gerçek değeri karşınızdaki kişide uyandırdığı tepkiyle ölçülür. NLP uygulayıcısı iletişimde, kendisinin ne söylediğini değil, karşıdaki kişinin ne anladığını ölçü almalıdır. Eğer niyet ettiğiniz mesaj karşı tarafa ulaşmadıysa, karşı tarafa kızmak veya onu suçlamak yerine; kendi iletişim biçiminizi (dilinizi, ses tonunuzu, beden dilinizi) değiştirmeniz çok daha akılcı ve sonuç odaklı bir yaklaşımdır. Beklediğiniz tepkiyi alamadığınızda ısrar etmek yerine, bilgiyi karşı tarafa ulaştırabilecek yeni bir yol bulmak profesyonel bir sorumluluktur.
Bilgi Notu: Bu varsayım, NLP literatüründe 'Kurmuş olduğumuz iletişimin anlamı, karşımızdan almış olduğumuz yanıtta saklıdır' ifadesiyle de yaygın olarak tanınmaktadır."
İnsanlar, hayatlarını güzelleştirmek, hedeflerine ulaşmak ve arzuladıkları değişimi yaratmak için ihtiyaç duydukları tüm içsel kaynaklara (özgüven, cesaret, sakinlik, odaklanma vb.) doğuştan sahiptirler. NLP'nin temel amacı, bu gizli kaynakların tam da ihtiyaç duyulan o doğru anda (örneğin stresli bir sunum öncesinde) açığa çıkarılmasını ve en uygun şekilde kullanılmasını sağlamaktır.
Metafor: Küçücük bir elma çekirdeği, devasa bir elma ağacı olmak için dışarıdan bir bilgiye ihtiyaç duymaz; ihtiyaç duyduğu tüm programlama ve potansiyel (kaynak) zaten onun kendi içindedir. Sadece doğru toprağa ve suya ihtiyacı vardır.
NLP'ye göre gerçekleştirilen her davranış, olası olumsuz yan etkilerinden bağımsız olarak, o davranışı sergileyen kişinin hayatında mutlaka pozitif bir işlev (ikincil kazanç) üstlenir. Bu varsayım, bireyin bütünlüğü (kişiliği) ile sergilediği davranışın birbirinden kesin olarak ayrılması gerektiğini vurgular.
Metafor: Ertelemek (procrastination) dışarıdan bakıldığında "tembellik" gibi negatif bir davranış olarak algılanır. Ancak bilinçdışı düzeydeki olumlu niyeti, kişiyi yüksek stresten, başarısızlık korkusundan veya tükenmişlikten korumaktır. Davranışın arkasındaki bu olumlu niyeti keşfetmek, kalıcı değişimin anahtarıdır.
İnsanlar sahip oldukları davranış seçeneklerinden, o an için en uygun olanını seçerler. En geniş davranış seçeneği, yani tercih repertuvarı olan kişi, kompleks sistem dinamiği içerisinde, esnekliği sayesinde durumu daha iyi kontrol edebilir. NLP uygulayıcıları danışanlarının belli bir durum karşısındaki duygusal, davranışsal tepki seçenekleri geliştirmeye çalışmalıdır.
Bir diğer ifadeyle: "Seçeneklerin Çokluğu ve Esneklik Sistemi Yönetir"
En geniş davranış repertuarına ve seçim şansına sahip olan kişi, girdiği her sistemi (bir müzakere, bir toplantı veya bir kriz anı) yönetme gücünü elinde tutar. NLP'nin en büyük vaatlerinden biri, tıkandığınızı hissettiğiniz her alanda size yeni bir çıkış yolu ve yepyeni zihinsel seçenekler sunmaktır. Seçenekleri artırmak, her zaman özgürlüğü artırmaktır.
NLP metodolojisinde "başarısızlık" kelimesinin yeri yoktur. İletişimde veya hayatta karşılaşılan her sonuç, ne kadar olumsuz görünürse görünsün, sadece sistemin size verdiği bir geri bildirimden (feedback) ibarettir. Bu geri bildirimler, seçtiğiniz çözüm yolunun uygun olup olmadığına dair hayati ipuçları sunar ve sizi yeni yollar aramaya davet eder.
Örnek: Thomas Edison'ın ampulü icat etmeden önceki binlerce denemesi birer "hata" değil, "ampulün nasıl yapılmayacağına" dair toplanmış eşsiz geri bildirimlerdir.
Bu varsayım, hayata karşı sürekli esnek kalmanız için bir eylem çağrısıdır. Uyguladığınız strateji istediğiniz sonucu vermiyorsa (işe yaramamak da değerli bir bilgidir), aynı şeyi defalarca yaparak farklı bir sonuç beklemek yerine yönteminizi değiştirmelisiniz.
Metafor: Üzerinde "İtiniz" yazan bir kapıyı ısrarla kendinize doğru çekerek açmaya çalışmak yorucudur. Sadece elinizin yönünü değiştirip ittiğinizde, aşılmaz sandığınız kapı anında açılır.
Sergilediğimiz veya geçmişte öğrendiğimiz her davranış, hayatımızın bir döneminde ve belirli bir bağlamda mutlaka işimize yaramış, bizi bir sonuca ulaştırmıştır. Hiçbir davranış kendi başına "yanlış" veya "kötü" değildir; mesele o davranışın hangi bağlamda sergilendiğidir.
Örnek: Aşırı rekabetçi ve saldırgan olmak, sakin bir ofis toplantısında (yanlış bağlam) size zarar verirken; profesyonel bir boks maçında (doğru bağlam) hayatta kalmanızı ve kazanmanızı sağlar. NLP, kişinin bu davranışları silmesini değil, onları doğru bağlamda kullanma esnekliği kazanmasını hedefler.
Özellikle koçluk, danışmanlık veya satış süreçlerinde müşterinin/danışanın gösterdiği direnç; onun kötü niyetli veya değişime kapalı olduğu anlamına gelmez. Bu direnç, profesyonelin karşı tarafın dünya modeline yeterince uyumlanamadığının (Rapport eksikliği) ve yeterli esnekliği gösteremediğinin açık bir işaretidir. Güven uyumu yeniden sağlandığında, tüm zihinsel dirençler ortadan kalkacaktır.
İçerik Yazarı: NLP Uzmanı Taşkın Köksalan - (Doğrulanabilir Uzmanlık / Yetki Belgesini)